بو مصاحبه‌ني اوخودوغوم‌دا، بير پارا سوال‌لار بئينيمده يارانديغينا گؤره، اونو دفعه‌لرجه اوخويوب دوشوندوم. سونون‌دا بير سيرا سؤزلري كاغاذ اوسته گتيريب، آذربايجان ادبياتيني ايزله‌ين‌لره گؤسترمك ايسته‌ديم. مصاحبه‌ده گئدن سوال – جاواب‌لاردا بير پارا سؤزلري آچيقلاماق ايسته‌ميشم. بئله‌ليكله، باشقا قونولارا ياناشمادان، مصاحبه‌ده گئدن پارادوكس‌لارا نظر ساليريق.

بيرينجي سوال ائله بيردن – بيرده سورولوبدور. (« . . . نه ایسه­دن اؤنجه سؤزجوک  ايميش . . . » -دئمیش­لر، دئییرلر، سیز ده دئییب – یازمیش­سینیز. «لوایی»- نی ایندیمیزده تکجه شاعیر کیمی بولساق اَیر؛ دونه­نیمیزده هم شاعیر، همده ژورنالیست­ تانینمیشدیر.  چوخ یاخین دونن­لری ایندینیزده نئجه دوشونورسونوز؟ داریخیرمی­سینیز هئچ او گونلره؟..) آنجاق منيم قولاغيمي ايتيلدن، اونون جاوابينين سون سؤزلري‌دير: (من قالدیم. آدیم قالدی و بیر قارالیست). بو سؤزو ياديميزدا ساخلاييب، ايكينجي سوالي اوخويوروق.

ايكينجي سوال، سانكي بيرينجي جاوابين آردي‌دير. بيرينجي جاوابين سونون‌دا اوخويورق: (من قالدیم. آدیم قالدی و بیر قارالیست). ايكينجي سوال‌دا ايسه (لوایی، سیاست و گوجلو سیاسی ادبیات­لا راستلاشیریق...). بونلاري بيرله‌شديرنده: (من قالدیم. آدیم قالدی و بیر قارالیست.لوایی، سیاست و گوجلو سیاسی ادبیات­لا راستلاشیریق....)!!!

سانكي سوال، قاباقكي جاوابين آردي‌دير. بيرينجي جاواب‌دا گؤزه ووران «نارسيسيزم»، همن ايكينجي سوال‌دا گؤردويوموزون جنس‌ين‌دن‌دير.

بونلاري نظرده آلاراق ايكينجي سوال – جاوابا باخيريق:

(-  آما آختاریش­، یارادیجیلیق­لا پارالئل­دیر – منجه. لوایی آختاریش دایدی او آنلار – دئمک، بیز ایسه بو آن، او آنلاری آرایارکن: لوایی، سیاست و گوجلو سیاسی ادبیات­لا راستلاشیریق. بو آرادا بیر چوخوسو شاعیرلیک­له سیاست توتوشمازدیر – دئییرلر. سن بو فییکره نئجه یاناشیرسان؟ نئجه جورلشدیریرسن؟! 

جورلشدیرمیرم، جورلشدیریرلر... رحمتلیک زهتابی منه «یاز اوغول» دئمیشدیر. «قلمین گوجلودور، سنه اینامیم وار» دئیه­ردی رحمتلیک. من اؤزومو اینانیب باشلادیم.)

سوال‌دا، پروفسور زهتابي‌دن هئچ بير سؤز گلمه‌ييب‌دير. سانكي سوالا جاواب وئرن، اؤزو ايسته‌يير بو سؤزلري دئسين. آنجاق تله‌سير. جاوابين آرديندا، هر نه گؤيلوندن كئچير، دئيير. سانكي خاطره‌لريني يازير. بو صميميّت بير آز شَككيلي نظره گلير.

توتاليم بونلارين هاميسي دوزدور. بئله‌كي، سوال دا دوزگون‌دور جاواب‌ دا. آنجاق، بيريسي بير زامان بيري‌سينه «قلمين گوجلودور»- دئينده، اونو – باشقا يئرلرده، اوتوروم‌لاردا دا يوخ- مصاحبه‌ده گتيررلرمي؟

بو هئچ‌ نه‌دن آسيلي اولا بيلمز، يالنيز ايلك‌ سطيرلرده آچيقلاديغيميز نارسيسيزم‌دن.

بو جاواب‌دا باشقا اؤرنك‌:

(من اؤزومو اینانیب باشلادیم. اؤنجه بو گونکو شعریمیزی اوزه چکمک اوچون یازماغا باشلادیم.)

سانكي بو گونكو شعريميز يئرده قاليب، منيمسه‌يه‌ني يوخويموش، سوالا جاواب وئرن قارداشيميز گليب، شعريميزين اليندن ياپيشيب اوزه چكيبدير. غريبه‌دير!

باشقا سوال - جاواب:

(- دوزدور. بیرآزدا گئری قاییداق، رحمتلیک زهتابی­نین سنه بوراخدیغی ایزلردن سؤز آپاردیغین گونلره. بونو آرتیق آچیقلایارمی­سان بیزیم اوچون . . .

دوقتور او گونلر شبستر – تبریز یولوندا عؤمور کئچیرردی. کیتاب­لارینین چاپ اولماغینا چالیشاردی...)

سوال‌لارلا جاواب‌لار اينجي كيمين دوزولوبدولر. بير – بيري‌لريندن سئچيلمه‌ييرلر. يالنيز فونت باخيميندان. قاباقكي جاواب‌دا پروفسور زهتابي‌دن گئدن دانيشيق ياريمچيليق قالديغينا گؤره، آردينداكي سوال‌دا يئني‌دن اوندان صحبت آچيلير. سانكي فلاش‌بك‌لر (كئچميشه قاييديش‌لار) ياريمچيليق قاليب‌لار. يازيچي بير دؤنه ده كئچميشه قاييدير.

سوالين ايلك جومله‌سي (دوزدور)-دير. جاواب‌لا سوالي آييرماق اوچون يالنيز بير جومله گليب‌دير. او جومله‌ني گؤتوررك، ايكينجي شخص‌لري بيرينجي شخص ائله‌سك، بئله بير شئي چيخار (قاباقكي جاوابين سونوندان باشلاياراق):

(او گونلر، ده­لی – دولو گونلریدی. ده­لی­دن دولو گونلر ایدی. بیرآزدا گئری قاییداق، رحمتلیک زهتابی­نین منه بوراخدیغی ایزلردن سؤز آپاردیغین گونلره. بونو آرتیق آچیقلایارام سیزین اوچون . . .دوقتور او گونلر شبستر – تبریز یولوندا عؤمور کئچیرردی. کیتاب­لارینین چاپ اولماغینا چالیشاردی...)

گؤردويونوز كيمي سوال‌لارلا جاواب‌لارين قلمي، ادبياتي سانكي بير نفرين قلمي‌دير. هئچ نه ده‌ييشيلمه‌يير. صميميّت‌له اؤزو – اؤزويله دانيشيق آپارير. يالنيز سوال‌لاردا مخاطب كيمي گؤستريلير.

جاوابين آرديندا پروفسور زهتابي‌نين خاطيره‌لريني دئيه‌رك آرتيرير:

(اوشاقلارا باخیب گولومسه­یه­رک منه «سنین فارسجا – تورکجه گوجلو قلمین وار بس نه­دن یازمیرسان؟» دئدی.)

سوال‌لارا جاواب‌ وئرن قارداشيميز، بير شئيي اونودوب. پروفسور زهتابي سوروشور: (نه‌دن يازميرسان؟). بونونلا، جومله‌نين ايلك سؤزلري پارادوكسولو بير شئي‌لر اولور. (سنین فارسجا – تورکجه گوجلو قلمین وار) بو سؤزو دئيه‌ن (نه‌دن يازميرسان؟) دئيه بيلرمي؟ او يازماسا، پروفسور هاردان بيله‌جك بونون قلمي گوجلودور؟ بو جومله‌ده ده بير تناقضا يئتيشيريك.

باشقا سوال:

(باشقا کولتورلرله ده باش چکیبسن، میف­لریله یاخشی تانیشسان. ...)

دانيشيغي آپاران بونو هارادان بيله بيلر؟ كيتاب‌لاريندان؟ يوخسا آيري يئرلردن؟

بورادا كولتوردن صحبت گئدير. ان آز امكاني واردير، دانيشيغي آپاران بونو بيله. بونا گؤز يوماندا، جاوابا باخديغيميزدا، سوال‌دا گئدن سؤزلرله جاواب‌داكي‌لار توتماييرلار. جاواب‌دا ياريم صحيفه حاكميت‌دن، ميللت‌چي‌ليك‌دن، باشقا – باشقا سؤزلردن دانيشيق گئدير. آنجاق سوالا باخديغيميزدا باشقا بير شئي‌لر گؤروروك. بو دا هئچ نه‌ييلن توجيه اولا بيلمز، يالنيز همن يورخاريلاردا آچيق‌لاديغيميز «صميميّت»له.

بیر سوال‌دا، همن قاباقکی سوال – جاواب‌دا اولان فلاش‌بك‌لردن سؤز گئدير. (سؤز آچدیغین بؤلوملر، دئمک تنقیدین یارانیش ندن­لریندن ساییلا بیلرمی؟ اَیر آزاد یازارلارین اساس آددیملاری تنقیدچی­لیک­دیرمی، بس نه اوچون اونون ایزلرینی­ده بو گون گؤره بیلمه­ییریک یوخسا تنقیدین گلیشمه­سینه چوخ قالیرمی هله؟..) بئله‌كي، بو سوالين جوابيندا، سوال‌لا باغلي اولمايان جاواب‌دا، تنقيددن سؤز گئدير. 5-جي سوال‌دا ايسه، همن سؤزون آردي گلير. تنقيددن سؤز گئدير. چوخ آچيق بير فورمول‌لا، سوال‌لارلا جواب‌لار دوغولور.

جاواب‌دا «همت‌ شهبازي»نين آدي گؤرونور. (من بونو «همت شهبازی»نین نئچه ایللر بوندان قاباق یازدیغی کیتابیندان گؤردوم.) بو آرادا بير پارا چؤرك بوش وئرمه‌لر يوخاري سويّه‌ده گؤزه چارپير. بئله‌كي، «همت شهبازي»نين بورادا آدي گئدندن سونرا، اينترنت‌ده اونون قلمي‌ ايله، «لوايي»نين تعريفينده بير متن گئدير.

لوايي اؤزو بورادا دئيير (یادینیزدان چیخارتمایینیز هله ­ده بوردا ال اؤپمک مراسیم­لری، آیاغا دؤشنمک دوشونجه­سی اؤلمه­ییب­دیر.). آنجاق اؤز سؤزلريني ده‌يرلنديرمه‌ين آدام، اؤزو بئله‌نچي بير ايش‌لره باش قاتير.

بو قونونو داها دوشونمك اوچون «د.آران»ين يازديغي متنه باش چكه بيلرسينيز.

باشقا سوال: (آرباتان» ائله­جه «گؤزلرین دوغوم گونوم» کیتابلارینی یاشماغا تاپشیرمانیزین ندنی بویوموش دئمک؟ بس یازارین بوتونلویو بو آرادا نه اولور؟)

بو سوالين جاوابينا باخاندا، آرباتان‌دان باشقا وضعيّت‌ده بير سؤزلر گئدير. سوال يالنيز (ياشماغا تاپشيرماق)دان سؤز آچير. آنجاق جاواب‌دا اوخويوروق («آرباتان» بو آخیمین دردینی چکن اینسانلارین یازیسی­دیر. بو دورومدا سؤزجوک­لرین ابدی­لشمه­یینه و سؤزجوکلرده ابدی­لشمه­یه فیکیرلشن اینسانلارین دردی­دیر آرباتان.)

دئديگيميز فورمول‌دان بورادا دا فايدالانيبديرلار.

آشاغیداکی سوال، ساقين جاواب‌دان آيري دئييل. سوال‌دا گئدن نارسيسيزم، جاواب‌دا گئدن نارسيسيزم‌له بيردير.

(- منجه، بو گونون «دایاز اعتراض­لاریندان» بیردن – بیره اوزاقلاشماق ایسته­ییرسن. «آرباتان» بیر آچی­دان بونو یانقی­لاماق ایسته­ییر، دئمک اولار بلکه ده. اؤزلویون روایتی­دیر،­ آما اؤزونون روایتی یوخ. «نفس»- ین باشقا جورو هابئله یوکسه­لمیش حیکایه­سی دئمک اولار.

روح ایله جسم آرا آپاریلان دهشتلی حاکیم اویونلار... یانی «نفس» ات – قان اولورسادا، «نفس» ات – قاندان بوراخیلا بیلر داها. بو نسیلین ائروتیسمه قاییتماسی سئوگی اوچون خط چکن دوشونجه­لره اعتراض­دیر...)

گؤردويونوز كيمي سوال‌لا جاوابي بيرله‌شديرسك، هئچ بير شئي اولماز. سانكي ايكيسيني ده بير نفر يازيب‌دير.

بونلارا دا گؤز اؤرتوب متني اوخويورق.

لوايي بورادا اؤزونو يوخاريدا گؤررك، باشقالاريني قانادينين آلتيندا گؤرور. اونلارين متن‌لريني - اؤزو بَينمه‌ديگي اوچون - قيراغا قويوب، آرباتاني بير دؤنوش بيلير. (ایستک، آلاولانیب اوغلان شاعیرلریمیزده آغ قان اولوب آخیر. او بیر داملا آغ قانین اوسته تنقیدلر آپاریلیر...)

سئكس‌دن صحبت آچير.  آنجاق هامي‌نين بير دوروم‌دا اولماماغيني ياددان چيخارديب. اونا گؤره‌ ده اؤز فلسفه‌سين (آرباتانين) بؤيوك بير دؤنوش بيلير. سانكي هامي اونون قارشي‌سيندا ديز چؤكمه‌لي‌دير. (آرباتان بئله­جه بیر دؤنوش­دور. بدنین فانی­لییی دئییل، بدنین ابدی­لییی­دیر. بلکه ده فلسفه­مدیر آرباتان.)

سانكي هامي بوشونا يازير. يالنيز آرباتان كيمي اثرلرين چيخماغا حقي واردير. بئله باخيش‌لار، بيزيم ادبياتيميزدا نه ايش گؤرور؟ بئله اؤزون ايسته‌مك‌لر؟ بئله تحقيرلر؟

(کیمسه بدنین لذّت و سئکس دونیاسینی آیدا بیر دؤنه و بیر آن حیس ائدرسه­ده، بدنین یوکسلمیش، دوشونجه و دؤیوش خصوصی­ایله معرفت دونیاسینی هر آن یاشاییر. آرباتان بئله­جه بیر دؤنوش­دور. بدنین فانی­لییی دئییل، بدنین ابدی­لییی­دیر. بلکه ده فلسفه­مدیر آرباتان..) بو ياني نه؟ نه‌يي دئمك ايسته‌يير؟ معرفت دونياسي‌ني يالنيز لوايي تجربه‌ ائيله‌يير؟

جاواب تاپسانيز، منه ده دئيرسينيز!

باشقا بير سوال: (-اؤلرم دئدین. سون کیتابلاریندا اؤلومون کسین حضورو واردیر. یاشام ایله اؤلوم فلسفی دغدغه­ندیر یوخسا شعرسللییین؟)

جاوابين ايلك سؤزلريني اوخويوروق: (سورونو آلانماديم). سوالي جاوابلايان دئيير «سوالي آلانماديم» آنجاق ياريم صحيفه‌ليك دانيشيق آپارير. سونرا دوستاق‌دان دانيشير (يئنه سوال‌لا ايلگي‌سيز) بورادا دا نارسيسيزمي آيدينجاسينا گؤروروك. سانكي بو هميشه قاچقين‌دير. اونلار (حاكميّت) هميشه بونو گودورلر. بو سؤزلر «گلين مني توتون» دئييميني ياديما سالير. سانكي لوايي ايچري‌يه گئتمك ايسته‌يير. آنجاق يولونو تاپانمير. لوايي‌دن – بير گؤزل شاعر اولاراق – بو سؤزلر بعيددير.

باشقا سوال: (وو بو درد سنین ایلییینه قده­ر ایشله­میشدیر. اؤزون دئدییین کیمی «ایلییه قده­ر ایشله­نیلدی عشق...». «گؤزلرین دوغوم گونوم» 21- ینجی عصرین درد – درد کادولارینی آچیر «گؤزلرین، دوغوم گونلرینده . . .» بو دوغوشون آغریلارییلا، آغیرلیق­لارییلا دولودور.)

بورادا دا دئديگيميز فورمول‌دان فايدالاناراق سوال‌لا جاواب يازيليب‌‌دير. سوال «گؤزلرين دوغوم گونوم»-ه گؤره يالنيز بير جومله سورور. آنجاق بئش – آلتي سطير اونا عاييد سؤز گئدير. سونرا جاواب وئرن باشيني آشاغي ساليب يازيبدير. بير سطيرليك سؤزه (ايچينده سوال سوروشولمايان جومله‌يه) بير صحيفه‌ليك جاواب يازيلير. براهني‌دن، ساعدي‌دن، گونئي آخيميندان!، بؤيوك – بؤيوك دردلردن... سونرا باشقا – باشقا اؤرنك‌لر گتيرير. آنجاق سونوج بللي دئييل. 

سؤزلريميزي بير يئره توپلاساق، بونلار اوزه چيخارلار:

1-    بؤيوك بير نارسيسيزم متنه حاكيم‌دير. ائله‌كي، لوايي جناب‌لاري هر شئيي بوراخيب (سوالي دا بوراخيب) اؤزونو تعريف‌له‌يير (اؤرنك‌لره داياناراق).

2-    سوال‌لارلا جاواب‌لار اينجي كيمين دوزولوبدولر. هر جاوابين آرديندا، پيلانلاشميش بير سوال گؤرونور. اونلارين آردين‌دا دا او بيري سوال – جاواب‌لار دا بئله.

3-    متن‌ده گؤستريلن دانيشيغين ضدّينه اولاراق، يئكه دانيشمالار يوخاري سويّه‌ده گؤزه وورور.

4-    متن‌ده بير سيرا – خالق دئميشكن – چؤرك بوش وئرمه‌لر گؤرونور. اؤزلليك‌له آد چكمه‌لر، تعريف‌له‌مه‌لر.

5-    ساده بير فورمولدان فايدالاناراق (متن‌ده آچيقلاديغيميز فرمول) بو مصاحبه يارانيب‌دير.

6-    لوايي‌نين باشقا يازيچي‌لارا – حقيّ اولمادان – اعتراضي (شخصي دونيالارينا).

7-    گونئي دورومونا چئشيدلي – چئشيدلي تعريف‌لر وئريليب (ائله‌كي سونون‌دا بيلينمه‌دي گونئي دورومو نه‌دير!)

و...

سونوندا، عزيز اوخوجو، اؤزون اوخويوب، اؤزون ده‌يرله‌نديرمه‌لي‌سن. بئله بير دوروم‌دا قهرمان اولماق ايسته‌يه‌نلر، آذربايجان ادبياتي‌ني‌ داها سياسي‌لشديرمه‌يه چاليشيرلار. بير سيرا انسان‌لاري اؤزلرينه پلله ائله‌ييب، يوخاريلارا گئتمك ايسته‌ييرلر. گونده – گونده بيانيّه وئرمه‌ييلن، آذربايجان ادبياتينا هئچ ايش گؤرمك اولماز. ادبيات‌چي، ادبيات‌چي كيمي قالمالي‌دير، سياست‌چي، سياست‌چي كيمي.

7/8/87